W przypadku kredytów powiązanych z walutą obcą – w szczególności CHF, EUR, USD czy JPY – często pojawia się pytanie, czy wszyscy kredytobiorcy muszą wspólnie wystąpić przeciwko Bankowi.
Problem ten może pojawić się szczególnie w przypadku kredytów zaciągniętych wspólnie przez małżonków, partnerów albo członków rodziny. Zdarza się bowiem, że jedna osoba chce dochodzić swoich praw przed sądem, podczas gdy pozostali współkredytobiorcy nie są zainteresowani prowadzeniem sporu z bankiem.
1. Czy w takiej sytuacji konieczne jest wystąpienie wszystkich kredytobiorców z pozwem?
Odpowiedź brzmi: Nie. Sąd Najwyższy w uchwale z 19 października 2023 r., sygn. III CZP 12/23, jednoznacznie wskazał, że w sprawie przeciwko bankowi o ustalenie nieważności umowy kredytu nie zachodzi po stronie powodowej współuczestnictwo konieczne wszystkich kredytobiorców.
Stanowisko Sądu Najwyższego ma bardzo praktyczne znaczenie. Jeżeli umowę kredytu zawarły dwie lub więcej osób, sam fakt wspólnego zawarcia umowy nie oznacza obowiązku wspólnego wystąpienia wszystkich tych osób z pozwem.
W uchwale III CZP 12/23 Sąd Najwyższy rozpatrywał sytuację kredytu hipotecznego waloryzowanego kursem CHF zawartego przez małżonków. Jeden z kredytobiorców wystąpił przeciwko bankowi o ustalenie nieważności umowy, podczas gdy drugi nie przystąpił do sprawy. SN uznał, że brak udziału drugiego kredytobiorcy nie oznacza braku pełnej legitymacji procesowej po stronie powodowej.
Sąd Najwyższy wskazał wprost:
„W sprawie przeciwko bankowi o ustalenie nieważności umowy kredytu nie zachodzi po stronie powodowej współuczestnictwo konieczne wszystkich kredytobiorców.”
Oznacza to, że jeden z kredytobiorców może co do zasady wystąpić przeciwko bankowi bez konieczności pozywania go wspólnie ze wszystkimi pozostałymi współkredytobiorcami.
2. A co jeśli drugi kredytobiorca nie chce pozwać banku?
To sytuacja, która może występować w praktyce stosunkowo często.
Przykładowo:
mąż i żona zawarli wspólnie kredyt, ale tylko żona chce dochodzić roszczeń przeciwko bankowi.
Albo:
kredyt został zaciągnięty przez byłych małżonków, którzy po rozwodzie nie chcą wspólnie prowadzić postępowania.
Może również zdarzyć się, że jeden ze współkredytobiorców po prostu nie jest zainteresowany prowadzeniem sporu.
W takich sytuacjach brak zgody drugiego kredytobiorcy na wspólne wystąpienie przeciwko bankowi nie oznacza automatycznie, że postępowanie nie może zostać rozpoczęte.
Sąd Najwyższy wskazał, że stosunek wynikający z umowy kredytu nie ma charakteru odpowiadającego między innymi współwłasności, a sam fakt udzielenia kredytu kilku osobom nie powoduje, że stosunek prawny może istnieć wyłącznie wobec wszystkich kredytobiorców jednocześnie.
3. Co z żądaniem ustalenia nieważności umowy?
Nie ma konieczności, aby wszyscy kredytobiorcy występowali jako powodowie.
Co istotne, SN zwrócił uwagę, że interes prawny poszczególnych kredytobiorców może być różny. Przykładowo jeden z nich może posiadać status konsumenta, podczas gdy sytuacja drugiego może być odmienna. Również okoliczności dotyczące poszczególnych kredytobiorców mogą prowadzić do odmiennej oceny ich sytuacji prawnej.
A zatem możliwe jest ustalenie nieważności Umowy wyłącznie w stosunki tylko do jednego współkredytobiorcy.
4. Co ze zwrotem pieniędzy zapłaconych bankowi?
Tutaj również mamy ważne stanowisko Sądu Najwyższego.
Kilka dni po uchwale III CZP 12/23, 26 października 2023 r., Sąd Najwyższy podjął kolejną uchwałę – III CZP 156/22.
Dotyczyła ona sytuacji, w której kredytobiorcy dochodzą nie tylko ustalenia nieważności umowy, ale również zwrotu nienależnych świadczeń spełnionych na podstawie tej umowy.
Również w tym przypadku SN stwierdził, że po stronie powodowej nie zachodzi współuczestnictwo konieczne kredytobiorców.
To bardzo istotne rozróżnienie.
Nie chodzi więc wyłącznie o możliwość wystąpienia z pozwem o samo ustalenie nieważności umowy. Stanowisko Sądu Najwyższego obejmuje również sprawy, w których wraz z takim żądaniem dochodzone są roszczenia o zapłatę związane ze świadczeniami spełnionymi na podstawie umowy.
5. Czy zasada dotyczy tylko kredytów CHF?
Nie należy ograniczać tego zagadnienia wyłącznie do kredytów frankowych.
Problem może dotyczyć również kredytów powiązanych z innymi walutami, w tym:
- CHF – frankiem szwajcarskim,
- EUR – euro,
- USD – dolarem amerykańskim,
- JPY – jenem japońskim.
Sama waluta nie przesądza bowiem o tym, czy konkretna umowa jest wadliwa.
W przypadku kredytów waloryzowanych lub denominowanych znaczenie ma przede wszystkim konstrukcja konkretnej umowy, zastosowane mechanizmy przeliczeniowe oraz prawa i obowiązki stron wynikające z jej treści.
Dlatego pytanie, czy wszyscy kredytobiorcy muszą pozwać bank, może pojawić się niezależnie od tego, czy kredyt był powiązany z frankiem, euro, dolarem czy jenem.
6. Co w przypadku rozwodu?
Rozwód kredytobiorców również nie oznacza automatycznie, że droga do sądu zostaje zamknięta.
Jeżeli kredyt został zawarty wspólnie przez małżonków, a następnie doszło do rozwodu, może pojawić się sytuacja, w której tylko jeden z byłych małżonków chce dochodzić roszczeń przeciwko bankowi.
Uchwała III CZP 12/23 ma w tym zakresie szczególne znaczenie praktyczne. W sprawie rozpoznawanej przez SN kredytobiorczyni występowała przeciwko bankowi, podczas gdy drugim kredytobiorcą był jej były mąż.
Sam fakt, że druga osoba również podpisała umowę kredytu, nie powoduje więc automatycznie konieczności wystąpienia przez nią w charakterze powoda.
7. Czy jeden kredytobiorca może odzyskać wszystkie wpłacone pieniądze?
Odpowiedź na pytanie, komu i w jakiej wysokości przysługuje konkretne roszczenie o zapłatę, zależy od okoliczności danej sprawy.
Znaczenie może mieć między innymi:
- kto dokonywał spłat kredytu,
- z jakich środków dokonywano spłat,
- jakie świadczenia zostały spełnione przez poszczególnych kredytobiorców,
- treść umowy,
- charakter dochodzonych roszczeń.
Dlatego z uchwały SN nie należy wyciągać uproszczonego wniosku, że jeden kredytobiorca zawsze może żądać od banku całej kwoty zapłaconej przez wszystkich pozostałych kredytobiorców.
Uchwały dotyczą przede wszystkim kwestii procesowej – braku konieczności występowania wszystkich kredytobiorców po stronie powodowej. Konkretne roszczenia pieniężne trzeba natomiast ocenić indywidualnie.
8. Podsumowanie
Nie wszyscy kredytobiorcy muszą pozwać bank.
Jeżeli kredyt w CHF, EUR, USD lub JPY został zawarty wspólnie przez kilka osób, jeden z kredytobiorców może co do zasady samodzielnie wystąpić przeciwko bankowi z żądaniem ustalenia nieważności umowy.
Sąd Najwyższy potwierdził również, że brak wszystkich kredytobiorców po stronie powodowej nie oznacza konieczności oddalenia sprawy w sytuacji, gdy wraz z ustaleniem nieważności dochodzony jest zwrot nienależnych świadczeń.
Nie oznacza to jednak, że każda sprawa będzie wyglądała identycznie. Przed skierowaniem pozwu należy przeanalizować konkretną umowę, sytuację wszystkich kredytobiorców oraz zakres roszczeń, których można dochodzić.
Jeżeli kredyt został zaciągnięty wspólnie, a tylko jeden z kredytobiorców chce podjąć działania przeciwko bankowi, sam brak udziału pozostałych osób nie powinien być traktowany jako przeszkoda uniemożliwiająca dochodzenie roszczeń.
Napisz lub zadzwoń, a Kancelaria dokona bezpłatnej analizy Twojej umowy.
+48 515 354 650
a.waroch@waroch-radcaprawny.pl