Sankcja kredytu darmowego (SKD) stanowi jeden z najważniejszych instrumentów ochrony konsumentów zawierających umowy kredytu konsumenckiego. Jeżeli kredytodawca naruszył określone obowiązki wynikające z ustawy o kredycie konsumenckim, konsument może – po spełnieniu ustawowych przesłanek – skorzystać z uprawnienia do zwrotu kredytu bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy – czym jest SKD (przeczytaj więcej tutaj).
Zgodnie z art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim uprawnienie, o którym mowa w art. 45 ust. 1, wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy.
Problem polega na tym, że przepisy nie definiują dokładnie, co należy rozumieć przez „dzień wykonania umowy”. W konsekwencji w praktyce pojawiły się dwie zasadnicze koncepcje: według pierwszej roczny termin należy liczyć od wypłaty środków przez kredytodawcę, natomiast według drugiej – dopiero od wykonania umowy przez obie strony, a więc co do zasady od całkowitej spłaty kredytu przez konsumenta.
Rozbieżność ta ma fundamentalne znaczenie. Przyjęcie pierwszego stanowiska może prowadzić do wygaśnięcia uprawnienia do SKD już w trakcie spłacania kredytu. Druga interpretacja pozwala natomiast konsumentowi złożyć oświadczenie również po wielu latach od zawarcia umowy, o ile nie upłynął rok od jej wykonania w rozumieniu obejmującym obowiązki obu stron.
1. Roczny termin na skorzystanie z sankcji kredytu darmowego – co wynika z ustawy?
Podstawą prawną omawianego ograniczenia jest art. 45 ust. 5 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim.
Przepis stanowi, że uprawnienie do skorzystania z sankcji kredytu darmowego wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy.
Warto zwrócić uwagę na użyte przez ustawodawcę sformułowanie. Przepis nie wskazuje, że termin należy liczyć od dnia zawarcia umowy, wypłaty kredytu, uruchomienia ostatniej transzy czy też od dnia, w którym konsument dowiedział się o nieprawidłowościach w umowie. Posługuje się pojęciem „wykonania umowy”, nie precyzując jednocześnie, czy chodzi o wykonanie zobowiązania przez kredytodawcę, czy przez obie strony stosunku prawnego.
Należy przy tym podkreślić, że roczny termin z art. 45 ust. 5 u.k.k. nie jest klasycznym terminem przedawnienia roszczenia. Ustawodawca posługuje się konstrukcją wygaśnięcia uprawnienia. Oznacza to, że po upływie tego terminu konsument co do zasady traci możliwość skutecznego złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.
Z tego względu prawidłowe ustalenie początku biegu terminu ma szczególne znaczenie dla ochrony interesów kredytobiorcy.
2. Pierwsze stanowisko – rok od wypłaty kredytu przez bank
Według pierwszego stanowiska wykonanie umowy kredytu konsumenckiego należy wiązać z wykonaniem podstawowego obowiązku przez kredytodawcę, czyli udostępnieniem konsumentowi środków pieniężnych.
Zgodnie z tą koncepcją bank wykonuje swoje zobowiązanie w chwili przekazania kredytobiorcy kwoty kredytu.
Zwolennicy takiej wykładni wskazują, że podstawowym obowiązkiem kredytodawcy jest oddanie do dyspozycji konsumenta określonej kwoty pieniężnej. Po jej udostępnieniu kredytodawca zasadniczo wykonał swoje świadczenie główne, natomiast późniejsze spłacanie rat stanowi realizację zobowiązania konsumenta.
W konsekwencji przyjęcie tego stanowiska oznaczałoby, że w przypadku kredytu wypłaconego jednorazowo roczny termin rozpoczyna się już w chwili udostępnienia środków. Nie ma przy tym znaczenia, że umowa przewiduje spłatę kredytu przez kolejne pięć, dziesięć czy piętnaście lat.
Taka interpretacja może prowadzić do sytuacji, w której konsument traci możliwość skorzystania z sankcji kredytu darmowego, zanim jeszcze zakończy spłacanie kredytu.
Przykładowo, jeżeli bank wypłacił kredyt w styczniu 2022 r., a umowa przewiduje spłatę do 2032 r., przy przyjęciu omawianej koncepcji roczny termin należałoby liczyć od wykonania zobowiązania przez bank, a nie od ostatniej raty.
Jest to interpretacja niekorzystna dla konsumentów, zwłaszcza w przypadku umów długoterminowych.
3. Drugie stanowisko – rok od wykonania umowy przez obie strony, czyli zasadniczo od spłaty kredytu
Odmienna i prawidłowa koncepcja zakłada, że przez wykonanie umowy w rozumieniu art. 45 ust. 5 u.k.k. należy rozumieć wykonanie wszystkich obowiązków wynikających z umowy przez obie strony stosunku prawnego.
W takim ujęciu nie wystarczy samo przekazanie środków przez bank. Umowa zostaje wykonana dopiero wtedy, gdy również konsument spełni wszystkie ciążące na nim obowiązki, w szczególności spłaci całość zobowiązania wynikającego z umowy.
W praktyce oznacza to, że roczny termin na złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego rozpoczynałby się zasadniczo dopiero po całkowitej spłacie kredytu.
Za takim stanowiskiem przemawia przede wszystkim treść przepisu. Ustawodawca nie posłużył się sformułowaniem „od dnia wykonania umowy przez kredytodawcę”, lecz użył ogólnego pojęcia „dnia wykonania umowy”. Nie ma zatem wyraźnej podstawy, aby ograniczać je wyłącznie do świadczenia jednej ze stron.
Istotne znaczenie ma również funkcja sankcji kredytu darmowego. Jest nią zapewnienie konsumentowi skutecznego środka ochrony w przypadku naruszenia przez kredytodawcę obowiązków wskazanych w art. 45 ust. 1 u.k.k.
Trudno uznać, że ochrona ta będzie rzeczywiście skuteczna, jeżeli konsument dysponuje jedynie rokiem od wypłaty kredytu na zidentyfikowanie nieprawidłowości, przeanalizowanie umowy i podjęcie decyzji o skorzystaniu z przysługujących mu praw, nawet jeśli umowa ma być wykonywana jeszcze przez wiele lat.
Przyjęcie wykładni zakładającej wykonanie umowy przez obie strony pozwala zachować realną możliwość skorzystania z sankcji również w trakcie wieloletniego stosunku kredytowego.
Nie oznacza to jednak, że uprawnienie jest bezterminowe. Po wykonaniu umowy przez obie strony rozpoczyna się roczny termin, po którego upływie uprawnienie co do zasady wygasa.
4. Jak do tego odnosi się orzecznictwo Sądów Powszechnych?
Ostatnie dwa lata pokazują, iż już tylko nieliczne Sądy wskazują na prawidłowość koncepcji co do rozpoczęcia terminu biegu na złożenie oświadczenia o SKD liczonego od dnia wypłaty kredytu na rzecz kredytobiorcy. Wydane po wyroku TSUE orzeczenia (ponad 70 nieprawomocnych i 50 prawomocnych) każdorazowo opowiadały się za prawidłowym stanowiskiem zgodnie z którym termin na złożenie oświadczenia o SKD zaczyna bieg po wykonaniu umowy przez Kredytobiorcę (zazwyczaj będzie to spłata ostatniej raty kapitałowo- odsetkowej, czy ew. całkowita przedwczesna spłata kredytu).
Kwestia ta została rozstrzygnięta także w najnowszych prawomocnych orzeczeniach Sądów II Instancji wydanych w całości na korzyść Konsumentów po wyroku TSUE z dnia 23.04.2026 r. C-744/24:
- Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 07.05.2026 r. V Ca 3865/25,
- Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 30.04.2026 r. V Ca 181/26,
- Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 19.05.2026 r. V Ca 479/26,
- Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 26.05.2026 r. V Ca 799/26,
- Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 12.05.2026 r. V Ca 3214/25,
- Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 07.05.2026 r. V Ca 3387/25,
- Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 23.05.2026 r. XXVII Ca 4011/25,
- Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 12.06.2026 r. V Ca 2376/25,
- Wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 28.05.2026 r. V Ca 927/25,
- Wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 15.05.2026 r. III Ca 3117/25.
Orzeczenia te pokazują, że zagadnienie nadal jest przedmiotem analizy sądów, a właściwa wykładnia przepisu ma bezpośredni wpływ na wynik konkretnych postępowań.
5. Sąd Najwyższy również zajmuje się problemem rocznego terminu
Znaczenie zagadnienia potwierdza fakt, że pytanie dotyczące wykładni art. 45 ust. 5 u.k.k. zostało przedstawione Sądowi Najwyższemu.
W sprawie o sygn. III CZP 3/25 Sąd Najwyższy został zapytany, czy uprawnienie do złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy przez kredytodawcę, czy też od dnia wykonania umowy przez obie strony – kredytodawcę i kredytobiorcę.
Pytanie to bezpośrednio dotyczy podstawowego problemu interpretacyjnego omawianego w niniejszym artykule.
Podobne zagadnienie pojawiło się również w sprawie III CZP 15/25, w której przedstawiono Sądowi Najwyższemu kilka pytań dotyczących stosowania sankcji kredytu darmowego, w tym również momentu rozpoczęcia biegu rocznego terminu.
Sam fakt skierowania tych zagadnień do Sądu Najwyższego potwierdza, że nie chodzi o problem wyłącznie teoretyczny. Jego rozstrzygnięcie może mieć istotne znaczenie dla licznych spraw dotyczących umów kredytu konsumenckiego.
6. Sprawa C-828/25 przed TSUE – czy roczny termin może biec już od wypłaty kredytu?
Problem początku biegu rocznego terminu trafił również przed Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
W sprawie C-828/25, zainicjowanej pytaniem prejudycjalnym Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim, Trybunał ma odnieść się do zgodności krajowej wykładni art. 45 ust. 5 u.k.k. z wymogami prawa unijnego.
Istotą zagadnienia jest ustalenie, czy art. 23 dyrektywy 2008/48/WE, wymagający, aby sankcje za naruszenie obowiązków kredytodawcy były skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, sprzeciwia się takiej interpretacji przepisów krajowych, zgodnie z którą roczny termin na skorzystanie z sankcji kredytu darmowego rozpoczyna się już w dniu wypłaty kredytu.
Rozstrzygnięcie TSUE może mieć istotne znaczenie dla praktyki stosowania art. 45 ust. 5 u.k.k.
Jeżeli Trybunał zakwestionuje możliwość liczenia rocznego terminu od samego przekazania środków konsumentowi, będzie to ważny argument przemawiający za wykładnią zapewniającą rzeczywistą skuteczność ochrony konsumenta.
Na dzień przygotowania niniejszego artykułu sprawa ta pozostaje istotnym elementem toczącej się dyskusji prawnej. Nie należy zatem przedstawiać jej jako rozstrzygniętej ani przesądzać z góry, jakie stanowisko zajmie Trybunał.
7. Czy konsument może złożyć oświadczenie o SKD przed całkowitą spłatą kredytu?
W praktyce pojawia się również pytanie, czy konsument musi czekać do całkowitej spłaty kredytu, aby skorzystać z sankcji kredytu darmowego – nie musi.
Art. 45 ust. 1 u.k.k. przewiduje możliwość skorzystania z uprawnienia po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia. Ustawa nie wymaga, aby konsument najpierw zakończył wykonywanie umowy.
W przypadku trwającego kredytu konsument może zatem złożyć oświadczenie już w trakcie spłaty, jeżeli stwierdzi naruszenia uzasadniające zastosowanie sankcji.
Spór dotyczący art. 45 ust. 5 u.k.k. dotyczy przede wszystkim końcowego momentu, do którego konsument może skorzystać z tego uprawnienia, a nie obowiązku oczekiwania na całkowitą spłatę kredytu.
Z praktycznego punktu widzenia nie ma więc powodu, aby odkładać analizę umowy do czasu uregulowania ostatniej raty. Wcześniejsza weryfikacja pozwala ocenić, czy istnieją podstawy do zastosowania SKD i jakie działania należy podjąć.
8. Co powinien zrobić kredytobiorca, aby nie utracić prawa do sankcji kredytu darmowego?
W przypadku podejrzenia, że umowa kredytu konsumenckiego zawiera nieprawidłowości mogące uzasadniać zastosowanie sankcji kredytu darmowego, warto możliwie szybko przeanalizować jej treść.
W szczególności należy ustalić:
- czy umowa zawiera wszystkie wymagane ustawą informacje;
- czy prawidłowo określono całkowitą kwotę kredytu i całkowity koszt kredytu;
- czy prawidłowo obliczono rzeczywistą roczną stopę oprocentowania (RRSO);
- czy sposób naliczania odsetek i pozaodsetkowych kosztów kredytu jest zgodny z przepisami;
- czy występują inne naruszenia obowiązków kredytodawcy wskazanych w art. 45 ust. 1 u.k.k.;
- kiedy nastąpiła wypłata kredytu oraz czy umowa jest nadal wykonywana, czy została już całkowicie spłacona.
Nie należy przy tym zakładać, że każda nieprawidłowość w umowie automatycznie uzasadnia zastosowanie sankcji kredytu darmowego. Konieczne jest ustalenie, czy konkretne naruszenie mieści się w katalogu wskazanym w art. 45 ust. 1 u.k.k. i spełnia przesłanki zastosowania tej sankcji.
Niezależnie od przyjętej wykładni art. 45 ust. 5 u.k.k. rozsądne jest również odpowiednio wczesne przygotowanie i złożenie oświadczenia. Nie warto opierać strategii wyłącznie na założeniu, że sąd w przyszłości przyjmie korzystniejszą dla konsumenta interpretację początku biegu terminu.
9. Podsumowanie – od wypłaty kredytu czy od jego spłaty?
Prawidłowe ustalenie początku biegu rocznego terminu z art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim ma zasadnicze znaczenie dla możliwości skorzystania z sankcji kredytu darmowego.
Zagadnienie to jest przedmiotem postępowań przed Sądem Najwyższym oraz Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Ostateczne rozstrzygnięcia mogą mieć istotne znaczenie dla konsumentów, którzy zawarli umowy kredytu konsumenckiego kilka, a nawet kilkanaście lat temu.
Warto zatem pamiętać, że sam fakt upływu roku od wypłaty kredytu nie musi oznaczać, iż konsument bezpowrotnie utracił możliwość skorzystania z sankcji kredytu darmowego. Ocena wymaga uwzględnienia właściwej wykładni art. 45 ust. 5 u.k.k., stanu orzecznictwa oraz okoliczności konkretnej umowy.
Jeżeli masz kredyt konsumencki i zastanawiasz się, czy w Twojej umowie występują nieprawidłowości mogące uzasadniać zastosowanie sankcji kredytu darmowego, warto przeanalizować dokumentację przed podjęciem decyzji o dalszych krokach.
Napisz lub zadzwoń – Kancelaria dokona bezpłatnej analizy Twojej umowy.
+48 515 354 650
a.waroch@waroch-radcaprawny.pl