Unieważnienie kredytu CHF i inne – czy Bank może żądać zwrotu kapitału, jednocześnie twierdząc, że umowa jest ważna?

CHF- w sporach dotyczących kredytów powiązanych z walutą obcą banki niejednokrotnie prezentują stanowisko, zgodnie z którym umowa kredytowa pozostaje ważna i wiąże strony, a jednocześnie podejmują działania zmierzające do uzyskania zwrotu kapitału wypłaconego na jej podstawie – wzywając Kredytobiorców do zapłaty. Taka sytuacja rodzi istotne pytania dotyczące spójności stanowiska banku, wymagalności jego roszczeń oraz zasad rozliczania świadczeń po stwierdzeniu nieważności umowy.

Nie można bowiem pomijać tego, iż roszczenie banku o zwrot kapitału jest oparte na założeniu, iż świadczenie podlega zwrotowi. Jeżeli Bank natomiast jednocześnie konsekwentnie podtrzymuje, że umowa jest ważna i stanowi podstawę prawną spełnionych świadczeń, powinien wyjaśnić, na jakiej podstawie domaga się ich zwrotu jako świadczeń nienależnych, gdyż tylko uznanie Umowy za nieważną aktualizuje roszczenie Banku o zwrot kapitału. Kluczowe znaczenie ma jednak ocena konkretnych oświadczeń banku, ich treści oraz skutków prawnych.
Szczególne znaczenie ma to w sytuacji, w której bank kieruje do konsumenta wezwanie do zapłaty, a następnie powołuje się na swoją wierzytelność w celu dokonania potrącenia z roszczeniem kredytobiorcy. Skuteczność takiego działania wymaga bowiem spełnienia przesłanek określonych w przepisach prawa cywilnego. Samo zakwestionowanie przez bank nieważności umowy przez konsumenta nie powoduje automatycznie powstania wymagalnego roszczenia banku o zwrot kapitału.

1. Wezwanie do zapłaty, a wymagalność roszczenia banku

W praktyce procesowej istotne jest rozróżnienie pomiędzy samym istnieniem wierzytelności, jej wymagalnością oraz możliwością skutecznego przedstawienia jej do potrącenia.
Zgodnie z art. 498 § 1 Kodeksu cywilnego potrącenie wymaga spełnienia określonych przesłanek, w tym wymagalności wierzytelności strony dokonującej potrącenia. Nie wystarczy zatem samo powołanie się przez bank na obowiązek zwrotu kapitału. Konieczna jest ocena, czy wierzytelność rzeczywiście istnieje, czy stała się wymagalna oraz czy złożone oświadczenia wywołały przewidziane prawem skutki.
W tym kontekście istotne jest również stanowisko banku dotyczące ważności umowy. Jeżeli bank kwestionuje twierdzenia konsumenta o nieważności umowy, a zarazem domaga się zwrotu świadczeń spełnionych na jej podstawie, powstaje problem spójności takiego stanowiska. W określonych okolicznościach może to mieć znaczenie dla oceny skuteczności wezwania do zapłaty, a w konsekwencji także dla skuteczności potrącenia.
Nie należy jednak automatycznie przyjmować, że każde wezwanie banku do zwrotu kapitału jest bezskuteczne do czasu prawomocnego zakończenia sprawy o nieważność umowy. Wymaga to analizy treści wezwania, podstawy roszczenia oraz okoliczności konkretnego postępowania.

Wyrok TSUE w sprawie C-902/24, a potrącenie wierzytelności banku

Ważnym punktem odniesienia jest wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 22 stycznia 2026 r. w sprawie C-902/24 (Herchoski) dotyczący zagadnień związanych z rozliczeniami po stwierdzeniu nieważności umowy konsumenckiej.
Nie należy jednak interpretować tego orzeczenia jako automatycznego zniesienia wymogu wymagalności wierzytelności przewidzianego w art. 498 § 1 k.c. ani jako podstawy do pominięcia krajowych przesłanek skutecznego potrącenia.
Prawo Unii Europejskiej nie uzasadnia dowolnego pomijania jednoznacznych przepisów prawa krajowego. Wykładnia zgodna z dyrektywą 93/13 nie może prowadzić do rezultatu contra legem. Z tego względu ocena skuteczności potrącenia w konkretnej sprawie nadal wymaga uwzględnienia krajowych regulacji dotyczących zarówno materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu, jak i podniesienia zarzutu potrącenia w procesie.

2. Czy sąd może automatycznie rozliczyć roszczenia banku i kredytobiorcy? Teoria salda vs teoria dwóch kondykcji

Odrębnym zagadnieniem jest sposób rozliczenia wzajemnych roszczeń po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu.
W kwestii tej wypowiedział się TSUE w wyroku z dnia 10.09.2026 r. w sprawie C-510/25 (Adazik). Wbrew narracji wprowadzanej przez pełnomocników strony Bankowej rzeczony wyrok nie zmienił w żaden sposób sposobu rozliczeń w sprawach kredytowanych waloryzowanych walutą obcą. Po raz kolejny TSUE wskazał, iż jeżeli to prawo krajowe przewiduje mechanizm kompensaty dokonywanej przez sąd i mechanizm ten nie osłabia ochrony z dyrektywy – prawo UE go nie zakazuje. Jednakże ponownie w tym zakresie należy wskazać, iż żaden przepis prawa krajowego polskiego nie przewiduje „automatycznej” kompensaty wzajemnych roszczeń stron (mówiąc inaczej, Sąd nie jest władny na podstawie żadnego przepisu krajowego do dokonywania potrącenia za Strony, gdyż instytucja potrącenia jest regulacją całościową i wyczerpującą, tzn. każdorazowo wymaga oświadczenia materialnoprawnego wierzyciela, o którym mowa w art. 498–499 k.c., a następnie w procesie skutecznie podniesionego zarzutu potrącenia (art. 203¹ k.p.c.)). Nie istnieje zatem przepis krajowego polskiego, który pozwala Sądowi dokonać potrącenia „z urzędu” – tym samym obowiązująca pozostaje teoria dwóch kondykcji potwierdzona Uchwałą Pełnego Składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, mająca moc zasady prawnej.
Sąd nie powinien zatem utożsamiać samego istnienia wzajemnych roszczeń z ich automatycznym umorzeniem. Konieczne jest ustalenie podstawy prawnej rozliczenia oraz tego, czy zostały spełnione warunki wymagane dla zastosowania konkretnego mechanizmu kompensacji.

3. Co to oznacza dla kredytobiorcy?

W sprawach dotyczących kredytów CHF i EUR nie wystarczy ograniczyć się do ustalenia, że umowa zawiera postanowienia niedozwolone. Istotne jest również prawidłowe przeanalizowanie stanowisk procesowych stron, wezwań do zapłaty, oświadczeń o potrąceniu oraz momentu, w którym poszczególne wierzytelności mogą być dochodzone.
Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny. Znaczenie mają między innymi treść umowy, dotychczasowe spłaty, stanowisko banku co do ważności umowy, treść kierowanych do konsumenta wezwań oraz sposób zgłoszenia ewentualnego zarzutu potrącenia.
W przypadku sporu z bankiem warto zatem zweryfikować nie tylko zasadność roszczenia o zwrot świadczeń, ale również to, czy bank skutecznie wykazał podstawę i wymagalność własnej wierzytelności oraz czy doszło do skutecznego potrącenia.

Napisz lub zadzwoń, a Kancelaria dokona bezpłatnej analizy Twojej umowy.
+48 515 354 650
a.waroch@waroch-radcaprawny.pl