Czym jest WIBOR?

WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate) to wskaźnik referencyjny stopy procentowej, który przez lata był i jest nadal wykorzystywany przy ustalaniu oprocentowania wielu kredytów złotowych, w szczególności kredytów hipotecznych w największych Polskich Bankach. W przypadku kredytów ze zmiennym oprocentowaniem wysokość oprocentowania jest zazwyczaj określana jako suma stałej marży banku oraz wartości właściwego wskaźnika WIBOR. W praktyce oznacza to, że zmiana wartości wskaźnika może wpływać na wysokość oprocentowania kredytu, a tym samym również na wysokość rat spłacanych przez kredytobiorcę – i to właśnie ten element stał się przedmiotem szerokiej dyskusji prawniczej. 

Dlaczego umowy kredytowe oparte o wskaźnik WIBOR budzą wątpliwości?

Spory dotyczące kredytów hipotecznych opartych o wskaźnik WIBOR nie sprowadzają się wyłącznie do pytania, czy sam wskaźnik jest prawidłowo wyznaczany. Istotne znaczenie może mieć również treść konkretnej umowy oraz sposób, w jaki Bank przedstawił konsumentowi zasady działania zmiennego oprocentowania i związane z nim ryzyko. Wątpliwości mogą dotyczyć w szczególności tego, czy konsument przed zawarciem umowy otrzymał wystarczające i zrozumiałe informacje pozwalające mu ocenić konsekwencje ekonomiczne zastosowania zmiennego oprocentowania oraz potencjalny wpływ wzrostu stóp procentowych na wysokość raty kredytu. Znaczenie może mieć również sama konstrukcja postanowień umownych, sposób określenia mechanizmu zmiany oprocentowania oraz zakres ryzyka, które zostało przeniesione na kredytobiorcę – to właśnie pod tym kątem dokonywana jest analiza prawna, pozwalająca ocenić, czy istnieje szansa podważenia takiej umowy. 

Umowy oparte o WIBOR przed 8 czerwca 2016 r. oraz po tej dacie – dlaczego ma znaczenie? 

Przed stworzeniem systemu wynikającego z rozporządzenia BMR (tj. przed 8 czerwca 2016 r.) WIBOR w Polsce funkcjonował w odmiennym otoczeniu prawnym. Przez wiele lat organizacją fixingu WIBID i WIBOR zajmowało się Stowarzyszenie Rynków Finansowych ACI Polska. Dopiero w 2017 roku funkcję administratora przejęła GPW Benchmark S.A., która następnie uzyskała zezwolenie Komisji Nadzoru Finansowego na prowadzenie działalności jako administrator wskaźników referencyjnych w reżimie BMR.

W chwili zawierania wcześniejszych Umów na rynku nie funkcjonował bowiem obecny, szczegółowy system publicznoprawnego nadzoru nad opracowywaniem wskaźników referencyjnych. Nie oznacza to automatycznie, że WIBOR był wskaźnikiem nielegalnym. Nie oznacza to jednak, że umowy po tej dacie są całkowicie prawidłowe – wręcz przeciwnie wymagają one zwiększonej uwagi pod kątem oceny prawniczej i zastosowanej argumentacji (jednym z nich jest to, iż BMR w życie wszedł dopiero 1 stycznia 2018 r., zaś 22 marca 2019 r. został dopiero wpisany na unijną listę wskaźników kluczowych. Co więcej w Polsce dopiero z dniem 16 grudnia 2020 r. WIBOR uzyskał pełną autoryzację przez administratora WIBOR (GPW Benchmark) od Komisji Nadzoru Finansowego (KNF) zgodnie z wymogami BMR). 

Analiza umowy kredytowej

A zatem, każda umowa wymaga indywidualnej oceny. Analiza konkretnej umowy kredytowej powinna obejmować nie tylko jej aktualną treść, ale również dokumentację związaną z zawarciem kredytu, w tym informacje i wyjaśnienia przekazane kredytobiorcy przed podpisaniem umowy. Celem analizy jest ustalenie, czy w konkretnej sprawie mogą istnieć podstawy do zakwestionowania określonych postanowień umowy oraz dochodzenia roszczeń przeciwko bankowi.

Jakich roszczeń można dochodzić w sprawach dotyczących kredytów WIBOR?

W zależności od treści umowy oraz okoliczności konkretnej sprawy kredytobiorca może rozważać dochodzenie roszczeń związanych z postanowieniami dotyczącymi zmiennego oprocentowania. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej analizy, ponieważ zakres możliwych roszczeń zależy od treści zakwestionowanych postanowień oraz skutków ich ewentualnej bezskuteczności.

A) Ustalenie bezskuteczności postanowień umownych związanych z WIBOR i zwrot nadpłaconych kwot

Jednym z możliwych roszczeń procesowych jest żądanie ustalenia, że określone postanowienia umowy dotyczące sposobu ustalania oprocentowania nie wiążą kredytobiorcy oraz w związku z tym żądanie zwrotu nienależnie nadpłaconych rat. 

B) Ustalenie nieważności całej umowy

W określonych przypadkach analiza może prowadzić również do oceny, czy wadliwość postanowień umownych jest na tyle istotna, że istnieją podstawy do kwestionowania ważności całej umowy kredytowej. Tym samym Kredytobiorca będzie mógł odzyskać wszystko co wpłacił na poczet takiej nieważnej Umowy, ale zarazem będzie musiał oddać wypłacony kapitał (w tym przypadku roszczenie takie będzie wysuwane jedynie wówczas kiedy wysokość spłat przewyższy wysokość wypłaconego kapitału).